به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید احمدمؤید، سخنران حرم مطهر رضوی و کارشناس دینی، در نشست تخصصی فاطمیه؛ فرصتی برای تبلیغ اثرگذار که به همت مدیریت ارتباطات و امور بین‌الملل جامعه‌المصطفی العالمیه و با همکاری پژوهشکده بین‌المللی امام رضا(ع) و با حضور جمعی از مبلغان برگزار شد، به تبیین اولویت‌های محتوایی و روش‌های تبلیغی متناسب با ایام فاطمیه پرداخت و بر ضرورت شناخت دقیق مخاطب، نیازهای جامعه و اقتضائات زمانی و مکانی در فعالیت‌های تبلیغی تأکید کرد.
بصیرت، توانایی تشخیص وظیفه در شرایط مختلف است
حجت‌الاسلام والمسلمین مؤید با اشاره به ضرورت برخورداری مبلغان از بصیرت و شناخت شرایط روز اظهار داشت: بصیرت تنها به معنای آگاهی از مواضع و رهنمودهای رهبر جامعه نیست، بلکه انسان باید بتواند در شرایطی که دسترسی مستقیم به راهنمایی ندارد، وظیفه متناسب با موقعیت را تشخیص دهد و به‌موقع به آن عمل کند.
وی با استناد به این مضمون از کلام امام صادق(ع) که شناخت زمان را از ویژگی‌های عالم می‌داند، افزود: مبلغی که مأموریتش برطرف کردن شبهات و گره‌های ذهنی مخاطبان است، پیش از هر چیز باید از شناخت و اشراف کافی نسبت به زمانه خود برخوردار باشد؛اگر مبلغ در تشخیص مسائل و اولویت‌های جامعه با مشکل مواجه باشد، نمی‌تواند به‌درستی نیاز مخاطب را شناسایی کند و پاسخ مناسبی به پرسش‌های او بدهد.
این کارشناس دینی با تأکید بر ضرورت توجه به محتوای تبلیغی در ایام فاطمیه تصریح کرد: محبت و مدیحه‌سرایی در وصف اهل‌بیت(ع) جایگاه مهمی دارد، اما معرفی سیره و سبک زندگی آنان نباید به بیان فضائل و مناقب محدود شود؛خطبه‌های روشنگرانه امام حسین(ع)، خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) و مواضع سیاسی و اجتماعی اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهد که تبیین معارف دینی، ابعاد گوناگونی دارد و هر سخن باید متناسب با نیاز و شرایط مخاطب مطرح شود.
وی با اشاره به اهمیت رسالت تبلیغی طلاب جامعه‌المصطفی العالمیه بیان کرد: تبلیغ از مأموریت‌های اساسی طلاب است و مبلغ باید بتواند پیام دین را به‌درستی به مخاطب برساند. برخورداری از بیان رسا و توانایی انتقال مفاهیم، چه در منبر و سخنرانی و چه در تدریس و پژوهش، از ضرورت‌های فعالیت تبلیغی است؛ زیرا در بسیاری از جوامع، مخاطبان همچنان به آشنایی با مبانی و معارف اولیه دین نیاز دارند.
نیازسنجی مخاطب، مبنای انتخاب محتوای تبلیغی است
حجت الاسلام والمسلمین مؤید یکی از ضرورت‌های تبلیغ اثرگذار را نیازسنجی مخاطب دانست و گفت: نیازسنجی در تبلیغ دو بُعد اساسی دارد؛ نخست شناخت مخاطب و مسائل فکری، فرهنگی و اجتماعی او و دوم انتخاب محتوایی که بتواند به نیازهای واقعی وی پاسخ دهد.
وی با بیان اینکه شناخت مخاطب در شیوه اجرا و انتخاب محتوا نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، افزود: مبلغ باید شرایط و وضعیت مخاطبان را در طول سخنرانی نیز ارزیابی کند و متناسب با میزان توجه و همراهی آنان، از ظرفیت‌های مختلف خطابه بهره بگیرد؛ استفاده درست از شعر، داستان، ضرب‌المثل، تغییر آهنگ و لحن سخن و بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت مجلس، می‌تواند به افزایش توجه مخاطبان کمک کند.
این کارشناس دینی با تأکید بر اینکه نیازسنجی باید از شناخت محیط و زمان آغاز شود، اظهار داشت: شناخت زمین به معنای آگاهی از جغرافیا، فرهنگ، آداب، سنت‌ها و ویژگی‌های قومی و ملی جامعه مخاطب است و شناخت زمان نیز به معنای درک مسائل و چالش‌هایی است که مردم در شرایط کنونی با آن مواجه‌اند. شیوه تبلیغ در کشورهای مختلف نمی‌تواند یکسان باشد؛ زیرا نیازها و اقتضائات فرهنگی و اجتماعی هر جامعه با جامعه دیگر تفاوت دارد.
وی ادامه داد: مبلغ باید پیش از آغاز فعالیت تبلیغی بررسی کند که مخاطبانش با چه مسئله‌ای روبه‌رو هستند و چه موضوعی در زندگی آنان اولویت دارد؛ این شناخت تنها به جوامع دیگر محدود نیست، بلکه باید مسائل خانواده، فرزندان، روابط والدین و فرزندان، وضعیت فرهنگی جامعه و تغییرات رفتاری و اجتماعی را نیز در محیط زندگی خود بررسی کنیم.
سیره حضرت زهرا(س) باید متناسب با مسائل روز تبیین شود
حجت الاسلام والمسلمین مؤید با اشاره به ظرفیت گسترده سیره حضرت فاطمه زهرا(س) برای پاسخ‌گویی به نیازهای روز جامعه تصریح کرد: در تبلیغ ایام فاطمیه باید از خود بپرسیم که مخاطب امروز به چه شناختی از زندگی حضرت زهرا(س) نیاز دارد و چگونه می‌توان از سیره ایشان برای حل مسائل فکری، فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی بهره گرفت.
وی با بیان اینکه بصیرت‌افزایی، دشمن‌شناسی و شناخت شیوه‌های فریب از موضوعات قابل توجه در سیره حضرت زهرا(س) است، افزود: تبیین مواضع حضرت در دفاع از ولایت و مقابله با انحرافات، باید به‌گونه‌ای انجام شود که مخاطب بتواند از این سیره برای شناخت شرایط امروز و تشخیص وظیفه خود بهره ببرد؛ بیان تاریخ هنگامی اثرگذارتر خواهد بود که پیام و درس آن برای زندگی امروز مخاطب نیز روشن شود.
این کارشناس دینی با اشاره به ضرورت توجه به مسائل روز در جوامع مختلف اسلامی گفت: در برخی جوامع، مسئله حجاب و در برخی دیگر، عادی‌سازی روابط ناسالم یا کمرنگ شدن حساسیت‌های دینی از چالش‌های فرهنگی به شمار می‌رود؛ مبلغ باید این مسائل را بشناسد و با بهره‌گیری از آموزه‌های اهل‌بیت(ع)، راهکارهای متناسب با شرایط هر جامعه را تبیین کند.
وی افزود: یکی از موضوعات مهم در سیره حضرت زهرا(س)، توجه به ابعاد گوناگون زندگی ایشان است. اسامی و القاب حضرت، از جمله صدیقه، طاهره، محدثه و هانیه، هر یک ظرفیت مستقلی برای تبیین معارف دینی و تربیتی دارند؛ اما بیان این اسامی نباید به معرفی صرف محدود شود، بلکه باید معنا و پیام تربیتی هر یک برای زندگی فردی و اجتماعی مخاطب توضیح داده شود.
حجت الاسلام والمسلمین مؤید با اشاره به معنای لقب هانیه و ارتباط آن با دلسوزی و توجه به خانواده خاطرنشان کرد: معرفی این ویژگی‌ها می‌تواند زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره مسئولیت‌پذیری، توجه به همسر و فرزندان و اولویت‌های زندگی خانوادگی فراهم کند؛ در این زمینه، مبلغ باید از بیان مطالب کلی فراتر برود و نشان دهد که چگونه می‌توان از الگوگیری از حضرت زهرا(س) در رفتارهای روزمره بهره برد.
وی همچنین سیره خانوادگی حضرت زهرا(س)، شیوه همسرداری، حیا و عفاف، تربیت فرزند، سیره اقتصادی، توکل به خدا و مقاومت در برابر دشواری‌ها را از موضوعات قابل استفاده در منابر فاطمیه دانست و تأکید کرد: این مباحث باید متناسب با نیاز مخاطب و با توجه به مسائل واقعی زندگی مردم مطرح شوند تا معارف اهل‌بیت(ع) در رفتار و سبک زندگی آنان اثر بگذارند.
تربیت فرزند بر اساس سیره فاطمی، زمینه‌ساز پرورش نسل مقاوم است
این کارشناس دینی با اشاره به اهمیت نقش مادران در تربیت نسل آینده اظهار داشت: یکی از ظرفیت‌های مهم سیره حضرت زهرا(س)، توجه به تربیت فرزند و پرورش نسلی برخوردار از روحیه حق‌طلبی و مقاومت است. در نقل مربوط به لالایی حضرت برای امام حسن(ع)، بر همراهی با حق و حقیقت و دفاع از آن تأکید شده است؛ مضمونی که نشان می‌دهد تربیت دینی از دوران کودکی آغاز می‌شود و مادر می‌تواند ارزش‌های اعتقادی و اخلاقی را در وجود فرزند نهادینه کند.
وی با تأکید بر ضرورت پیوند دادن این آموزه‌ها با مسائل روز جامعه افزود: در شرایطی که مردم با اخبار ظلم و ستم، جنگ و آسیب دیدن کودکان مواجه‌اند، می‌توان از سیره حضرت زهرا(س) برای تبیین مسئولیت انسان در برابر مظلومان و ضرورت تربیت نسلی عدالت‌خواه بهره گرفت؛ دفاع از مظلوم و مقابله با ظلم، از موضوعاتی است که می‌توان آن را با استفاده از آموزه‌های دینی و سیره اهل‌بیت(ع) برای مخاطبان تبیین کرد.
حجت الاسلام والمسلمین مؤید ادامه داد: در چنین موضوعاتی نیز باید شرایط مخاطب را در نظر گرفت. مبلغ لازم است از خود بپرسد که چگونه می‌تواند موضوعاتی مانند ظلم به کودکان، آسیب دیدن مردم بی‌گناه و دفاع از حقوق مظلومان را با سیره حضرت زهرا(س) مرتبط کند و پیام آن را به شکلی قابل فهم و اثرگذار به مخاطب انتقال دهد.
وی با بیان اینکه صرف بیان روایت برای ایجاد تحول در مخاطب کافی نیست، افزود: باید پیام تربیتی و اجتماعی روایت استخراج و ارتباط آن با مسئله روز روشن شود. در این صورت، مخاطب تنها شنونده یک روایت تاریخی نخواهد بود، بلکه می‌تواند از آن برای فهم بهتر مسئولیت‌های خود در زندگی فردی و اجتماعی استفاده کند.
حجت الاسلام والمسلمین مؤید با تأکید بر ضرورت تناسب میان محتوا، شیوه بیان و شرایط مخاطب اظهار داشت: گاهی یک موضوع مهم را نمی‌توان صرفاً با بیان مستقیم و تکرار توصیه‌ها به نتیجه رساند، بلکه مبلغ باید از شیوه‌ای استفاده کند که پیام در ذهن و دل مخاطب بنشیند؛انتخاب روایت، داستان یا فرازی از تاریخ اهل‌بیت(ع) که با نیاز مخاطب ارتباط دارد، می‌تواند زمینه پذیرش بهتر پیام را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت استفاده از ظرفیت عاطفی و حماسی مجالس مذهبی بیان کرد: برای تبیین موضوعاتی مانند حجاب و عفاف می‌توان از سیره و مواضع خاندان اهل‌بیت(ع) بهره گرفت و با انتخاب درست فرازهای تاریخی، اهمیت این ارزش‌ها را برای مخاطب روشن کرد؛ در این مسیر، شیوه بیان باید به‌گونه‌ای باشد که از تحقیر، توهین یا موضع‌گیری از بالا به پایین نسبت به مخاطب پرهیز شود و زمینه گفت‌وگو و پذیرش فراهم آید.
این کارشناس دینی با تأکید بر لزوم توجه به منابع معتبر دینی و تاریخی گفت: پس از شناسایی نیاز مخاطب، باید در آیات قرآن، روایات و منابع تاریخی اهل‌بیت(ع) به دنبال محتوای متناسب با آن نیاز بود؛ سپس لازم است این محتوا با زبانی روشن، جذاب و متناسب با شرایط مجلس ارائه شود تا پیام دینی برای مخاطب قابل درک و کاربردی باشد.
وی با اشاره به ضرورت پژوهش میدانی برای شناخت دقیق مسائل جامعه خاطرنشان کرد: مبلغان باید علاوه بر مطالعه منابع دینی، زندگی روزمره مردم و چالش‌های خانواده‌ها را نیز مورد توجه قرار دهند؛ مسائل فرزندان، روابط والدین با آنان، تغییرات فرهنگی و دغدغه‌های اجتماعی، بخشی از واقعیت‌هایی است که شناخت آن‌ها می‌تواند به انتخاب دقیق‌تر موضوعات منبر کمک کند.
حجت الاسلام والمسلمین مؤید در پایان تأکید کرد: تبلیغ اثرگذار در ایام فاطمیه زمانی تحقق می‌یابد که شناخت درست زمان و مکان، نیازسنجی مخاطب، مطالعه منابع معتبر و انتخاب شیوه مناسب بیان در کنار یکدیگر قرار گیرند و سیره حضرت زهرا(س) به‌عنوان الگویی برای زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی، متناسب با نیازهای روز جامعه تبیین شود.
انتهای پیام/
نظر شما